Köpek sahipleri için en güncel aşı rehberi: Yavru ve yetişkin köpeklerde hangi aşılar zorunlu, hangileri risk bölgelerine göre öneriliyor? Veteriner hekimlerin ortak protokollerine göre köpek aşı takvimi ve dikkat edilmesi gerekenler.
Aşıların uygulanma amacı virüslerin oluşturabileceği hastalıklara karşı canlının savunma mekanizmasının geliştirilmesidir. Kullanılan aşılar bu hastalık etkenlerinin yani virüslerin zayıflatılmış veya tamamen etkisiz hale getirilmiş formlarından oluşur.
Köpek sağlığında ülkemizde kanuni olarak yapılması zorunlu olan aşı, hayvan sağlık zabıtası kanununda belirtildiği üzere sadece kuduz aşısıdır. Ancak köpek sağlığının riske edilmemesi adına tüm aşıların zamanında yapılması büyük önem arz etmektedir. Aşı takvimine uyulmaması, özellikle yavru köpeklerde ölümcül seyredebilen viral enfeksiyonlara davetiye çıkarır.
Günümüzde aşı programları, uluslararası veteriner dernekleri tarafından belirlenen güncel protokollere göre düzenlenmektedir. Bu protokoller, aşıları üç ana gruba ayırır: mutlaka yapılması gereken çekirdek aşılar, risk durumuna göre önerilen bölgesel aşılar ve genel olarak önerilmeyen aşılar.
Kuduz aşısı, ülkemizde yasal zorunluluğu olan tek aşıdır. Kuduz, hem hayvanlar hem de insanlar için ölümcül zoonotik bir hastalıktır. Bu nedenle halk sağlığı açısından da aksatılmadan yapılmalıdır. Kuduz virüsü, enfekte bir hayvanın ısırması veya tükürüğünün açık yara veya mukoza ile teması yoluyla bulaşır. Belirtiler arasında davranış değişiklikleri, aşırı salya akıtma, yutma güçlüğü ve felç yer alır. Hastalık klinik belirtiler ortaya çıktıktan sonra kesinlikle tedavi edilemez.
Ne zaman: 12-16 haftalar arasında uygulanması önerilmektedir. 3 aydan küçük yavru köpeklere kuduz aşısı uygulanmaz. Sonrasında yıllık tek doz aşı uygulamaları yeterlidir.
Köpeklerde karma aşısı çok önemli olup distemper, hepatitis, parainfluenza ve parvovirus etkenlerine karşı koruma sağlar. Karma aşısının yeterli bağışıklığı sağlaması için 2 hafta aralıklarla 3 doz yapılması önerilmektedir. Sonrasında yıllık tek doz aşı uygulamaları yeterlidir.
Karma aşının koruduğu hastalıklar şunlardır:
Parvovirüs: Kusma, ishal, dışkıda kan görülmesiyle karakterize ölümcül bir hastalığın etkenidir. Özellikle yavru köpeklerde ani ölümlere yol açabilir. Parvovirüs, dışkı ile kontamine olmuş yüzeylerde aylarca canlı kalabilir ve oldukça bulaşıcıdır. Tedavisinde yoğun sıvı desteği ve antibiyotikler kullanılır, ancak erken müdahale edilmezse ölüm oranı yüksektir.
Distemper (Köpek Gençlik Hastalığı): Solunum, sindirim, sinir sisteminde etkisini gösteren, yavru köpeklerde ölüm oranı yüksek olan bulaşıcı viral bir hastalığın etkenidir. Sinirsel belirtiler genellikle geç dönemde ortaya çıkar ve geri dönüşümsüz hasar bırakır. Distemper belirtileri arasında ateş, burun ve göz akıntısı, iştahsızlık, öksürük, kusma, ishal ve ilerleyen dönemde kas seğirmeleri, nöbetler ve felç bulunur.
Adenovirüs - Tip 2: Daha çok solunum sisteminde hastalık yapmaktadır. "İnfeksiyöz Tracheobronşitis veya Kennel Cough" olarak adlandırılan köpek öksürüğü hastalığının etkenlerinden biridir. Adenovirüs tip 1 ise enfeksiyöz hepatite (bulaşıcı karaciğer iltihabı) neden olur ve karma aşı bu tipe karşı da çapraz koruma sağlar.
Parainfluenza: Üst solunum yollarında enfeksiyon oluşturan öksürük ile kendini gösteren hastalığın etkenidir. Genellikle barınak ve otel gibi köpeklerin bir arada bulunduğu ortamlarda hızla yayılır. Tek başına hafif seyrederken, diğer solunum yolu patojenleriyle birlikte ağır tablolara yol açabilir.
Leptospira Canicola: Böbreklerde bozukluk yapan, kanlı ishal ve sarılık meydana getiren bakteriyel bir hastalığın etkenidir. Leptospiroz, insanlara da bulaşabilen önemli bir zoonozdur. Enfeksiyon genellikle kemirgen idrarı ile kontamine olmuş su ve toprak yoluyla yayılır. Belirtileri arasında yüksek ateş, kas ağrıları, kusma, sarılık, böbrek yetmezliği ve kanama bozuklukları yer alır.
Ne zaman: 6-8 haftalar arasında karma aşısı ilk dozuyla uygulanması önerilmektedir.
Lyme hastalığı, Borrelia burgdorferi adlı bakterinin neden olduğu, kene kaynaklı bir enfeksiyondur. Belirtileri arasında ani başlayan topallama, ateş, iştahsızlık, eklem şişlikleri ve hassasiyeti, lenf bezlerinde büyüme ve ilerleyen dönemde böbrek yetmezliği bulunur. Özellikle altın retriever, labrador ve bernese dağ köpeği gibi bazı ırklar Lyme hastalığına bağlı böbrek tutulumuna daha yatkındır.
Ne zaman: Kenelerin yoğun olarak görüldüğü bölgelerde uygulanması tavsiye edilir. Sonrasında yıllık tek doz aşı uygulamaları yeterlidir. Aşıya ek olarak, düzenli kene kontrolü ve kene kovucu ürünlerin kullanımı da büyük önem taşır.
Etkeni Bordetella bronchiseptica bakterisi olan, Kennel Cough - Köpek boğmacası olarak bilinen, üst solunum yollarında enfeksiyon oluşturan kronik öksürükle karakterize bulaşıcı bir hastalığa karşı uygulanan aşıdır. Hastalık, adından da anlaşılacağı gibi, köpeklerin bir arada bulunduğu barınak, otel, kreş, eğitim merkezleri ve sergi gibi ortamlarda oldukça hızlı yayılır. Tipik belirtisi, kaz kuyruğu gibi ses çıkaran güçlü ve kuru bir öksürüktür.
Aşı, enjeksiyon ile deri altına uygulandığında 3 hafta sonra tekrarının yapılması gerekmektedir. Ayrıca intranazal (burun damlası) ve oral (ağızdan) formları da mevcuttur ve bu formlar genellikle daha hızlı bağışıklık sağlar. Sonrasında yıllık tek doz aşı uygulamaları yeterlidir.
Ne zaman: Köpeğinizin toplu yaşam alanlarına giriş çıkış yapması durumunda mutlaka önerilir.
Coronavirus, özellikle parvovirüs ile birlikte görüldüğünde hastalık tablosunu ağırlaştırır. Tek başına enfeksiyon genellikle hafif seyreder veya belirti göstermeyebilir. Ancak parvovirüs ile birlikte görüldüğünde bağırsak duvarındaki hasar çok daha ciddi boyutlara ulaşır. İştahsızlık, kanlı - mukuslu ishal, kusma meydana getiren viral bir hastalığa karşı koruma oluşturur. Sonrasında yıllık tek doz aşı uygulamaları yeterlidir.
Ne Zaman: Yavruluk döneminde iki doz (9 ve 12. haftalarda) olarak uygulanır, ardından yıllık tek doz devam edilir.
Aşağıdaki takvim, yavru köpeğinizin bağışıklık sistemini en doğru şekilde oluşturmak için veteriner hekimler tarafından önerilen standart uygulamayı göstermektedir. Bu takvim, yavru köpeğin anne sütünden aldığı antikorların seviyesine göre veteriner hekim tarafından hafta kaydırmalı olarak değiştirilebilir.
6-7 Hafta: Genel Kontrol + İç ve Dış Parazit Uygulaması (Parazit uygulaması 2 ayda bir tekrarlanır. İç parazitler bağırsak solucanları, dış parazitler ise pire ve kenelere karşı koruma sağlar.)
8 Hafta: Genel Kontrol + Karma Aşısı I. Doz (Bu ilk doz, anne antikorları henüz tamamen kaybolmamışken yapılır ve temel oluşturur.)
9 Hafta: Genel Kontrol + Corona Virus Aşısı I. Doz
10 Hafta: Genel Kontrol + Bronchine Aşısı I. Doz
11 Hafta: Genel Kontrol + Karma Aşısı II. Doz (İlk dozdan 2-3 hafta sonra yapılır, bağışıklık güçlenmeye başlar.)
12 Hafta: Genel Kontrol + Corona Virus Aşısı II. Doz
13 Hafta: Genel Kontrol + Kuduz Aşısı (3 aydan küçük yavru köpeklere kesinlikle uygulanmaz. Yasal zorunluluktur.)
14 Hafta: Genel Kontrol + Karma Aşısı III. Doz (Seri tamamlanır ve yavru köpek artık bu hastalıklara karşı yüksek oranda korunur.)
15 Hafta: Genel Kontrol + Bronchine Aşısı II. Doz (İlk dozdan 3-4 hafta sonra yapılan rapel dozudur.)
1 yaşını doldurmuş köpeklerde bağışıklığın sürdürülebilmesi için yıllık olarak düzenli sağlık kontrolü eşliğinde aşağıdaki aşıların tekrarlanması önerilir:
Aşı uygulamasından önce yavru köpeğinizin genel sağlık durumu mutlaka veteriner hekim tarafından değerlendirilmelidir. Ateşi olan, ishal veya kusma şikayeti bulunan, bağışıklık sistemi baskılanmış veya yakın zamanda hastalık geçirmiş bir köpeğe aşı yapılmamalıdır. Aşı öncesi mutlaka iç ve dış parazit uygulamasının tamamlanmış olması gerekir, çünkü parazitler bağışıklık sistemini zayıflatır.
Aşı sonrası ilk 24-48 saat içinde hafif halsizlik, iştah azalması, enjeksiyon bölgesinde hassasiyet veya hafif ateş görülebilir. Bu normal aşı reaksiyonlarıdır. Ancak yüzde şişlik, nefes almada güçlük, kusma, ishal veya şiddetli halsizlik gibi alerjik reaksiyon belirtileri ortaya çıkarsa acilen veteriner hekime başvurulmalıdır.
Aşılar gerçekten her yıl tekrarlanmalı mı? Güncel protokollere göre bazı çekirdek aşılar (distemper, parvovirüs, adenovirüs) bağışıklık süresi 3 yılı bulan köpekler için her yıl değil, 3 yılda bir uygulanabilir. Ancak ülkemizde yasal zorunluluktan dolayı kuduz aşısı her yıl yapılmak zorundadır. Leptospira ve bordetella gibi non-core aşılar ise bağışıklık süresi kısa olduğu için yıllık olarak önerilir. Bu konuda veteriner hekiminizle detaylı planlama yapılmalıdır.
Anne sütü alan yavru köpek aşı olmadan korunur mu? Anne sütü, özellikle ilk 24 saatte alınan ağız sütü (kolostrum) sayesinde yavruya geçici antikorlar sağlar. Ancak bu antikorlar 6-16 haftalar arasında giderek azalır. Bu nedenle aşılamaya başlamak için 6-8. haftayı beklemek doğrudur, ancak kesinlikle aşı yapılmamalıdır anlamına gelmez.
İç ve dış parazit uygulaması ne sıklıkla yapılmalıdır? Yavru köpeklerde her ay, yetişkin köpeklerde ise yaşam koşullarına bağlı olarak 2-3 ayda bir parazit uygulaması önerilir. Özellikle leptospiroz ve lyme hastalığı gibi zoonoz riskleri göz önüne alındığında parazit kontrolü aşı kadar önemlidir.
Aşı takvimi dışında düzenli olarak yapılan iç ve dış parazit uygulamaları da köpeğinizin genel sağlık durumu için kritik rol oynar. Unutmayın, her köpek farklıdır ve aşı programı öncesinde mutlaka bir veteriner hekime danışılmalıdır.
