Göz Bakımı (Veteriner Oftalmoloji), hayvanların göz ve adneksalarının (göz kapağı, konjunktiva, üçüncü göz kapağı, lakrimal sistem, orbita) anatomisi, fizyolojisi, patolojileri, tanı ve tedavisini kapsayan klinik bilim dalıdır. Özel Doğuş Vet Veteriner Kliniği’nde göz bakımı hizmeti; kedi, köpek, kuş ve diğer egzotik türlere (tavşan, kobay, sürüngen vb.) yönelik olarak, tıbbi (medikal) ve cerrahi tedavi seçenekleri ile yürütülmektedir. Sistemik hastalıkların göz bulguları (örneğin hipertansiyonda retina dekolmanı, diyabette katarakt, FIP’de üveit) dahiliye ile entegre şekilde değerlendirilir.
Anamnez ve fizik muayene: Başlangıç zamanı, tek veya iki taraflı, ağrı (blefarospazm, fotofobi, göz kırpma artışı), akıntı (seröz, mukoid, mukopürülan, hemorajik), görme kaybı (nesnelere çarpma, merdiven çıkmama, işitme ile yön bulma), travma öyküsü, sistemik hastalık (diyabet, hipertansiyon, böbrek, tiroid, FIP, FeLV, FIV, distemper), ilaç kullanımı (kortikosteroid - glokom, katarakt).
Göz muayene basamakları (uzaktan yakına, dıştan içe):
Oftalmolojik testler:
Blefarit (göz kapağı iltihabı): Klinik: kızarıklık, şişlik, kabuklanma, kaşıntı, kirpik dökülmesi. Nedenler: alerji (besin, atopi, kontakt), enfeksiyon (stafilokok, maya - Malassezia, mantar), parazit (demodeks, sarkoptes), otoimmün (pemfigus foliaseus). Tedavi: topikal (antibiyotikli/steroidli pomad) + sistemik (antibiyotik, antifungal, antiparaziter, antihistaminik, immünsüpresif). Sebep tedavisi.
Distikiyazis (anormal kirpik cıkışı): Meibom bezlerinin kanalından çıkan ekstra kirpik. Klinik: kornea ve konjunktivada irritasyon, epifora (göz yaşarması), korneal ülser. Tedavi: elektroepilasyon, kriyoepilasyon, laser ablasyon, cerrahi (konjonktival flep ile kapatma - kazıma/eksizyon).
Ektopik silia (göz kapağı içinden çıkan kirpik): Konjonktival yüzeyden çıkan, korneaya penetran. Tedavi: cerrahi eksizyon (kama rezeksiyonu, kriyoterapi).
Trikiyazis (normal, sağlıklı kirpiklerin korneaya sürtmesi): Nazal, medial kanthal. Tedavi: keratotomi, elektroepilasyon, medikal yumuşatıcı, cerrahi düzeltme (kanthoplasti, kama rezeksiyonu).
Entropiyon (göz kapağının içe kıvrılması): Brakisefalik, büyük ırk (Shar Pei, Bulldog, Chow Chow, Lab, Rottweiler). Klinik: kornea irritasyonu, ülser, ağrı, epifora. Tedavi: cerrahi (Hotz-Celsus tekniği - kama eksizyonu, lateral kantoplasti - juvenil entropiyonda temporize (bekle - büyüyünce düzelir) veya erken cerrahi.
Ektropiyon (göz kapağının dışa dönmesi): Kanin ırkları (St. Bernard, Bloodhound, Basset, Cocker, Boxer). Klinik: konjunktivada kuruma (keratit), epifora, göz akıntısı. Tedavi: medikal (lubrikan), cerrahi (kama rezeksiyonu lateral, kantoplasti - medial).
Üçüncü göz kapağı (niktitans) prolapsusu (kiraz göz - gland prolapsusu): Genç köpek (<2 yaş, beagle, cocker, bulldog, shih tzu, lhasa apso, boston terrier). Klinik: oküler medialde kiraz kırmızısı kitle. Tedavi: cerrahi (gland peksisi - binoküler tekniği, pocket tekniği, sütürasyon, tucking). Kedi nadir. Bezi çıkarma yapma - kuru göz (KCS) riski %40-50.
Blefarospazm (ağrılı göz kırpma): Neden: ülser, üveit, glokom, yabancı cisim, entropiyon. Tedavi: neden (topikal anestezik - teşhis amaçlı, atropin - üveit, sikloplejik, analjezik, sistemik NSAID).
Konjunktivit (en sık): Klinik: hiperemi, kemoşis (ödem), akıntı (seröz - alerji, viral; mukopürülan - bakteriyel; pürülan - klamidya, mikoplazma; foliküler - kronik, alerjik, klamidya). Nedenler: alerji (atopi, besin), enfeksiyon (herpesvirus - FHV-1, calicivirus; klamidya, mikoplazma, bordetella - köpek), yabancı cisim, keratokonjunktivitis sikka (KCS - gözyaşı az), entropiyon, ektropiyon, distikiyazis.
Tedavi: Topikal antibiyotik (tobramisin, gentamisin, siprofloksasin, ofloksasin, kloramfenikol - kedi dikkat), antiviral (asiklovir, gansiklovir, cidofovir - FHV), topikal steroid (deksametazon, prednizolon asetat, fluorometalon) - ülser yoksa ve enfeksiyon yoksa. Alerjik: topikal antihistaminik/ mast hücre stabilizatör (olopatadin, ketotifen, azelastin), sistemik (difenhidramin, loratadin, setirizin, montelukast). KCS: siklosporin (topikal %0.2-2, oral), takrolimus (%0.03-0.1 topikal), pilokarpin (parasempatomimetik - nörojenik), mukolitik (asetilsistein %5-10), lubrikan.
Plazma hücreli konjunktivit (albümin globulin, köpek, kedi): Klinik: etli, kırmızı, kalın, yer yer plaklar (üçüncü göz kapağı, palpebral, bulbar). Tedavi: siklosporin, takrolimus, steroid, kriyoterapi, cerrahi eksizyon.
Foliküler konjunktivit (lenfoid folikül hiperplazisi): Klinik: konjunktivada yuvarlak, beyaz-gri kabarcıklar. Tedavi: steroid (topikal), koterizasyon, foliküllerin eksizyonu.
Kemoşis (konjunktival ödem): Neden: alerji (akut), anafilaksi, enfeksiyon, travma, yabancı cisim. Tedavi; soğuk, antihistaminik, steroid. Altta yatan neden tedavi edilir.
Korneal ülser (erozyon, abrazyon, desmomet): Klinik: floresein pozitif, ağrı (blefarospazm), epifora, fotofobi.
Kronik korneal ülser (spontan, indolent, boxer ülseri - Superfisial kronik korneal erozyon): Boxer, bulldog, boston terrier, beagle. Klinik: epitel iyileşmez, ağrı, floresein. Tedavi: keratotomi (grid, transverse, punctat), n-asetilsistein ( %5-10), kontak lens, naylon sütür, cerrahi (keratotomi, keratektomi). Antibiyotik + atropin.
Keratit (kornea iltihabı):
Korneal sekestrum (nekrotizan keratit - sadece kedi): Pers, himalaya, burma. Klinik: korneada siyah-kahverengi plak, ağrı, floresein (negatif - nekrotik). Tedavi: keratektomi (eksizyon), konjunktival flep, korneal greft, medikal konservatif (antibiyotik, atropin, lubrikan). Sekestr cerrahi çıkarılmazsa kronik, derinleşir, perforasyon.
Korneal ödem: Neden: endotel distrofisi (boston terrier, chihuahua, dachshund), endotel dejenerasyonu (ileri yaş), glokom (yüksek GİB), üveit (inflamasyon), kornea yaralanması, kontakt lens. Tedavi: neden tedavisi, hipertonik tuz (sodyum klorür %5 - dehidrate), prostaglandin (latanaprost - glokom), steroid (üveit), lubrikan.
Korneal mineral dejenerasyonu (kalsiyum - band keratopati): Neden: hiperkalsemi (böbrek, lenfoma, paratiroid), kronik üveit. Tedavi: EDTA ( %0.5-1) kelasyon, keratektomi, lazer, neden tedavisi.
Üveit (anterior, posterior, panüveit): Klinik: hipopion, hifema, flare (Tyndall fenomeni, protein hücre), iris renk değişikliği (koyu, kırmızı), sineşi (anterior, posterior), hipotoni (GİB düşük), ağrı, blefarospazm, fotofobi, kornea ödemi, glokom (sekonder). Neden: sistemik enfeksiyon (FIP, FeLV, FIV, toksoplazma, bruselloz, leptospiroz, mantar - histoplazmoz, blastomikoz, kriptokokoz), immün aracılı (u üveit köpek, kedi), travma, lüks lens, neoplazi (lenfoma, melanom), toksin (göz içine). Tedavi: Topikal steroid (deksametazon, prednizolon asetat - kontraendike ülser varsa), siklojik atropin (siliyer kas felci, ağrı, sineşiyi önleme), sistemik NSAID (fluniksin meglumin, meloksikam, karprofen), sistemik steroid (prednizolon, metilprednizolon - enfeksiyon ekarte edildikten sonra). Altta yatan hastalığa yönelik (antibiyotik, antifungal, antiparaziter, retrobulber). Subkonjonktival steroid (triamsinolon, metilprednizolon, betametazon - inatçı). Atropin (dikkat - glokom riski).
Hifema (ön kamarada kan): Neden: travma, hipertansiyon (sistemik-köpek, kedi), üveit (inflamasyon), neoplazi (melanom, lenfoma), koagülopati (pıhtılaşma bozukluğu), glokom. Tedavi: neden tedavisi, topikal steroid (üveit), sistemik antihipertansif (amlodipin), sistemik antibiyotik, atropin (sineşi önleme), mannitol (GİB düşük), anterior oda yıkama (lavaj) - inatçı, kitle. Hifema pıhtı - üveit, glokom, kalıcı görme kaybı.
Hipopyon (ön kamarada irin - lökosit): Neden: piyojenik enfeksiyon (kornea ülseri, endoftalmitis, septisemi, mantar). Tedavi: anterior oda drenajı, kültür, sistemik/topikal antibiyotik, antifungal.
Katarakt (lens opasitesi): Klinik: lens şeffaflığını kaybetmiş, beyaz/gri/mavi renk. Evre: inisyal (hafif), imatür (parsiyel), matür (tam), hipermatur (sıvılaşma). Neden: kalıtsal (köpek, kedi - Himalaya, Birmanya, İran), diyabet (sorbitol yolu ile), travma, üveit (katarakta sekonder), toksik, ileri yaş (nükleoskleroz dan ayırt). Tedavi: Cerrahi (faakoemülsifikasyon + intraoküler lens implantasyonu). Preoperatif: ERG (retina fonksiyonu), ultrasonografi (lens, vitreus, retina dekolmanı). Medikal yok (kataraktı geri çeviremez). İnflamatuar (üveit) kataraktta steroid, atropin (sineşi önleme). Lense lüksasyon (lens zonüllerinden ayrılır - anterior, posterior). Neden: primer (kalıtsal - terrier, jack russell, sealyham), sekonder (katarakt, glokom, travma, buftalmi). Klinik: gözde titreme (iridodonez), glokom (pupil bloğu), üveit. Tedavi: Cerrahi (lens çıkarma - intrakapsüler, ekstrakapsüler), medikal (düşük GİB, atropin - posterior lüksasyonda, latanoprost - glokom).
Nükleer skleroz (yaşlanma): Lens çekirdeği yoğunlaşır, mavimsi-gri opasite (köpek >6 yaş, kedi >8-10 yaş). Görme etkilenmez (fundus detayları görülür). Katarakt ile karıştırılır. Tedavi gerekmez.
Glokom: GİB >25-30 mmHg (normal köpek 10-25, kedi 10-20). Klinik: ağrı (blefarospazm, fotofobi), kornea ödemi (büllöz keratopati), buftalmi (göz büyümesi - kronik), lens lüksasyonu, retina gangliyon hücre kaybı, görme kaybı (kalıcı), konjunktival hiperemi, midriyazis (geniş pupil). Neden: Primer (goniodisgenezi - iridokorneal açı anomali - köpek: beagle, basset, norveç elkhound, chow chow; kedi - tonkinese, siyam), Sekonder (ön lüksasyon - lens, üveit - sineşi blok, hifema, neoplazi - iridokist, hipopion, katarakt - fakoanafilaktik). Acil!
Tedavi (%50 görme şansı 24-48 saat içinde): GİB düşürücüler: Prostaglandin analogları (latanoprost, travoprost, bimatoprost - güçlü, en etkili, pupil miyozis - üveit varsa dikkat), timolol (beta bloker), dorzolamid/ brinzolamid (karbonik anhidraz inhibitörü), mannitol (IV 1-2 g/kg 15-30 dk), sistemik asetazolamid (karbonik anhidraz inhibitörü - 5-10 mg/kg IV/PO). Cerrahi: sikloablatif lazer (transskleral diyot lazer - siliyer cisim yok edilir), goniyoimplant, trabekülektomi, siklo-kriyoterapi, evisserasyon (ağrılı, göz, protez). Prognoz tedavi edilmezse körlük hızla (günler-hafta).
Retina hastalıkları:
Optik sinir hastalıkları:
Orbita hastalıkları:
Oftalmopleji (göz hareket kısıtlılığı): Neden: orbita hastalığı (kitle, apse), kraniyal sinir hasarı (III, IV, VI). Tedavi: neden.
Epifora (göz yaşarması): Neden: aşırı gözyaşı (irritasyon - entropiyon, distikiyazis, trikiyazise, ülser, konjunktivit) veya drenaj tıkanıklığı (nazolakrimal kanal tıkanıklığı - doğuştan, trafik, yabancı cisim, inflamasyon, neoplazi, brakisefalik - Pug, Shih tzu, Pekinese, Bulldog, Boston terrier). Teşhis: Jones test (floresein boya buruna akar mı), nazolakrimal kanal irrigasyonu (kanül 22-24G, serum fizyolojik - tıkanıklık var mı), dakriyosistorinografi (kontrast radyografi). Tedavi: kanal açma (yoğun irrigasyon, katater + sekiz, ya da kanaliküloplasti - lazer, dilatasyon).
Keratokonjunktivitis sikka (KCS - göz kuruluğu): Neden: immun aracılı (köpek en sık), ilaç (sülfanamid, atropin, anestezik, NSAID), enfeksiyon (distemper), travma, yaşlılık, konjenital (yorkshire terrier, west highland white terrier). Klinik: kalın, sarı-yeşil, mukopürülan akıntı, kornea vaskülarizasyon, pigmentasyon, ülser, ağrı. Schirmer test <10 mm/dk (normal >15). Tedavi: siklosporin (topikal %0.2-2, günde 2-3 kez, 1-2 ay), takrolimus(%0.03-0.1), pilokarpin (nörojenik - canlı-pilocarpine %1-2, günde 2 kez), mukolitik (asetilsistein %5-10), lubrikan (yapay gözyaşı - hipromelloz, karboksimetil selüloz, hyaluronat, povidon. Ömür boyu tedavi.
Göz kapağı cerrahisi: Entropiyon onarımı (Hotz-Celsus, lateral kantoplasti), ektropiyon onarımı (lateral kama rezeksiyonu), kitlesel (tümör, kist, granülom) eksizyonu, distikiyazis (elektroepilasyon, kriyoepilasyon), üçüncü göz kapağı bezi prolapsusu (peksi - pocket, binoküler).
Kornea cerrahisi: Keratotomi (grid, punctate - indolent keratitis), keratektomi (sekestrum, tümör, pigment, medi), konjunktival flep (köprü, döner, pedikül, 360°, kornea ülseri, desmetosel, perforasyon), korneal greft (otolog, donör - lamellar, penetran - keratoplasti), amniyon membran transplantasyonu (rekonstrüksiyon), tarsorafi (geçici veya kalıcı - kornea koruma).
Lens cerrahisi: Faakoemülsifikasyon (katarakt), intraoküler lens implantasyonu (posterior chamber, yumuşak akrilik/ silikon), intrakapsüler lens ekstraksiyonu (lüksasyon).
Glokom cerrahisi: Sikloablatif lazer (transskleral diyot), goniyoimplant (Ahmed, Baerveldt), trabekülektomi, siklo-kriyoterapi.
Retina cerrahisi: Retinopeksi (vitrektomi + tamponad gaz/silikon yağ), retina dekolmanı onarımı, endolaser fotokoagülasyon. Referans merkez.
Orbita cerrahisi: Orbita eksplorasyonu, kitle eksizyonu, eksanterasyon (orbitanın boşaltılması - tümör, endoftalmi, travma, ağrılı kör göz). Enükleasyon (göz çıkarılması, konum protezi).
Hipertansiyon (kedi, köpek): Fundusta retina kanama, dekolman, tortüoz damar, papil ödem. Klinik: ani körlük, hiphema. Tedavi: amlodipin (0.1-0.2 mg/kg/gün, kedi 0.625-1.25 mg/kedi), ACE inhibitör (enalapril, benazepril).
Diyabetes mellitus: Katarakt (köpek - sorbitol yolu %80, 1-6 ay içinde), diyabetik retinopati (kedide daha az). Tedavi: insülin regülasyonu, katarakt cerrahisi (faakoemülsifikasyon) - kan şekeri regüle edildikten sonra.
Hipertiroidi (kedi): Hipertansiyon (retina dekolmanı), parez, papil ödem, üveit. Tedavi: metimazol, radyoaktif iyot, cerrahi (tiroidektomi).
Böbrek yetmezliği (kedi, köpek): Hipertansiyon (retina dekolmanı, kanama), üremik üveit, hipokalsemi (katarakt, mineral dejenerasyon). Tedavi: sıvı, diyet, antihipertansif, steroid (üveit).
FIP (kedi): Granülomatöz üveit (hipopion, hifema, sineşi, retina vaskülit, koroidit, ekskudat). Tedavi: antiviral (GS-441524), immünsupresif (prednizolon), destek.
FeLV, FIV (kedi): Lenfoma (göz: kitle, hifema, glokom, üveit), üveit (immün kompleks), kuru göz (KCS). Tedavi: kemoterapi (lenfoma), steroid (üveit), antiviral.
Toksoplazmoz (kedi, köpek): Korioretinit (retina, koroid lezyonu, granülom, dekolman), üveit (ant+post), optik nörit. Tedavi: klindamisin, trimetoprim-sülfametoksazol, kortikosteroid (inflamasyon - üveit).
Sistemik mantar enfeksiyonu (blastomikoz, histoplazmoz, kriptokokoz, koksidiyomikoz): Korioretinit, granülom, endoftalmi, üveit. Tedavi: itrakonazol, flukonazol, vorikonazol, amfoterisin B.
Distemper (köpek): Konjunktivit, keratokonjunktivitis sikka, korioretinit (retina atrofi), optik nörit, katarakt. Tedavi: destek, antiviral, sekonder bakteriyel antibiyotik.
Herpesvirus (FHV-1, kedide en sık): Konjunktivit (seröz, foliküler), keratit (dendritik ülser - floresein, stromal, sekestrum), eozinofilik keratokonjunktivit (granülom), üveit, kuru göz (KCS). Tedavi: antiviral (asiklovir, gansiklovir, vidarabin topikal; famsiklovir oral), interferon (oral, topikal), lisin (kedi 250-500 mg/gün), destek, siklosporin (KCS), antibiyotik (ikincil enfeksiyon).
Antibiyotikler (topikal, sistemik): Ampisilin, sefazolin, seftazidim, tobramisin, gentamisin, amikasin, siprofloksasin, ofloksasin, moksifloksasin, kloramfenikol (kedide dikkat - aplastik anemi), neomisin, polimiksin B, basitrasin, tetrasiklin (klamidya, mikoplazma), azitromisin, doksisiklin.
Antifungaller (topikal, sistemik): Natamisin, nistatin, flukonazol, itrakonazol, vorikonazol, posakonazol, amfoterisin B.
Antiviraller (topikal, sistemik): Asiklovir, gansiklovir, vidarabin, cidofovir, trifluridin (FHV-1, FHV-2). Oral famsiklovir (kedi 40-90 mg/kg /8 saat - FHV-1).
Steroidler (antiinflamatuvar, immünsupresif): Deksametazon (potent), prednizolon asetat (%1) (güçlü), fluorometalon (%0.1-0.25) (hafif - kedi, kronik). Kontraendike: kornea ülseri, glokom, mantar, herpes (kedi). Sistemik: prednizolon, metilprednizolon, triamsinolon (subkonjunktival, İntraartiküler).
Non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar (topikal, sistemik): Diklofenak, flurbiprofen, suprofen, ketorolak, nepafenak, bromfenak (analjezik, antiinflamatuvar - üveit). Kontraendike: kornea iyileşmesi gecikir, korneal ülser.
Glokom ilaçları: Latanoprost (PG analogu - pupil miyozis, iridoskleral), travoprost, bimatoprost, timolol (beta bloker - beta1-beta2), dorzolamid/brinzolamid (topikal karbonik anhidraz inhibitorü), sistemik asetazolamid, mannitol (IV hiperozmotik), aprakonidin (alfa agonist - üveit kontraendike).
Lubrikan (yapay gözyaşı): Hipromelloz (%0.3-0.5), karboksimetil selüloz (%0.5-1), polivinil alkol (PVA), povidon, hyaluronat (sodyum hyaluronat - %0.1-0.4), polietilen glikol, propilen glikol, mineral yağ (merhem, gece). Kraft (koruyuculu - içinde benzalkonyum klorür, klorheksidin, timerosal) düşük kornea toksisitesi için.
**Siklosporin, takrolimus (immunomodülatör - KCS, pannus, plazma hücreli konjonktivit): Siklosporin topikal %0.2-2 (köpek, kedi). Takrolimus %0.03-0.1 topikal. Sistemik: siklosporin (oral - 5-10 mg/kg/gün, KCS, otoimmün).
Mukolitik: Asetilsistein (%5-10 topikal).
Özetle: Özel Doğuş Vet Veteriner Kliniği Göz Bakımı (Oftalmoloji) birimi; kedi, köpek, kuş ve egzotik türlerin göz ve adneksalarının tıbbi ve cerrahi tedavisini kapsayan kapsamlı bir hizmet sunmaktadır. Tanı yöntemleri (Schirmer testi, floresein, tonometri, oftalmoskopi, ultrason, ERG, gonyoskopi) ile göz hastalıkları (entropiyon, distikiyazis, kiraz göz, konjunktivit, keratit, kornea ülseri, sekestrum, üveit, glokom, katarakt, retina dekolmanı, KCS, pannus) teşhis edilir. Cerrahi müdahaleler (göz kapağı cerrahisi, keratektomi, konjunktival flep, faakoemülsifikasyon, glokom cerrahisi, enükleasyon) steril koşullarda uygulanır. Sistemik hastalıkların göz bulguları dahiliye ile entegre değerlendirilir. Amaç, görme fonksiyonunu korumak, ağrıyı gidermek ve göz sağlığını sürdürmektir.
